İnsanların tam bir baş belası olarak görülen ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından da insanların bu illetten kurtulması adına çeşitli faaliyetler sürdürülen sigara alışkanlığı konusunda Sağlık Bakanlığı yeni bir hareket planı ve uygulaması başlattı.

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, "Son 2 ayda yaklaşık 11,5 milyon vatandaşımıza kısa mesaj göndererek sigara bırakma polikliniklerimize davette bulunduk. Böylece sigara bırakma polikliniklerimize başvurularda geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 60 artış sağladık" dedi.

Sağlık Bakanı Memişoğlu, Yeşilay Haftası nedeniyle Çankaya Yeşilay Danışmanlık Merkezi'ni (YEDAM) ziyaret ederek, Yeşilay Başkanı Mehmet Dinç, gönüllüler ve öğrencilerle bir araya geldi.

Memişoğlu, burada yaptığı açıklamasında "Yeşilay Haftası'nın mübarek ramazan ayına denk gelmesi de ayrıca anlamlıdır. Ramazan; iradenin güçlendiği, nefsin terbiye edildiği, dayanışma ve arınmanın öne çıktığı müstesna bir zamandır. Bağımlılıkla mücadele de özünde bir irade ve sabır meselesidir. Bu vesileyle Ramazan-ı Şerif'in manevi ikliminin, zararlı alışkanlıklardan kurtulmak isteyen vatandaşlarımız için bir milat olmasını temenni ediyorum" dedi.

Sağlık Bakanlığı olarak bağımlılıklarla mücadeleyi yalnızca teşhis ve tedavi boyutuyla değil, öncelikle bir halk sağlığı meselesi olarak ele aldıklarına dikkat çeken Memişoğlu sözleri şöyle oldu;

"Bu anlayışla önleyici ve koruyucu hizmetleri sağlık politikalarımızın merkezine yerleştiriyoruz. 2024-2028 Ulusal Eylem Planımızla bağımlılıklarla mücadeleyi kapsamlı bir şekilde yürütüyoruz. Nitekim, tütünle mücadelede önemli bir mesafe kat ettik. Son bir yılda sigara bırakma polikliniği sayımızı 1500'e çıkardık. Yeşilay ile birlikte koordine ettiğimiz 'Yeşil Dedektör' uygulaması ile çapraz denetim faaliyetlerimizi sıklaştırdık. Son 2 ayda yaklaşık 11,5 milyon vatandaşımıza kısa mesaj göndererek sigara bırakma polikliniklerimize davette bulunduk. Böylece sigara bırakma polikliniklerimize başvurularda geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 60 artış sağladık. “

Sağlık Bakanlığının sigara konusunda birde vatandaşlara yardımcı olan özel telefon hattı var.

ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı ile son 1 yılda yaklaşık 500 bin takip ve motivasyon araması gerçekleştirildi. Halihazırda ülke genelinde 64'ü yataklı, 79'u ayaktan olmak üzere toplam 143 AMATEM ve ÇEMATEM'de, bin 582 yatak kapasitesiyle sigarayı bırakma hizmeti sunuluyor. Ayrıca 188 toplum ruh sağlığı merkezine ve Bağımlı Hastalar için Ayaktan Rehabilitasyon (BAHAR) merkezleri aracılığıyla ücretsiz danışmanlık ve takip hizmeti sağlanıyor.

Bakanlığın birde sigaradan daha tehlikeli olan, ülkenin geleceği, insanlığın geleceği açısından da en büyük tehlike arz eden uyuşturucu konusunda çalışmaları mevcut. ALO 191 Uyuşturucuyla Mücadele Danışma Hattıyla bugüne kadar yaklaşık 552 bin vatandaşımıza danışmanlık hizmeti sunulmuş.

Yapılan bütün bu çalışmaların ışığında ortaya çıkan bazı bilimsel incelemelerde var.

Uzmanlara göre, sadece günde 1 tane sigara içmek bile kalp krizi ve inme riskini önemli ölçüde artırır; kan damarlarını daraltır, vücuttaki oksijeni azaltır ve bağımlılık riskini başlatarak akciğer, kalp, beyin gibi organlara zarar verir, hatta kanser riskini tetikler. Tek bir sigara dahi sağlığa zarar vermeye yeterli olduğundan, "günde bir tane sigara içmek zararsız" yanılgısı büyük risk taşır, bağımlılık sürecini başlatabilir ve bu durum vücutta hasar yaratır.

Türkiye, tütün kullanımı oranları ve kişi başına düşen günlük tüketim miktarı açısından dünya sıralamasında genellikle ilk 10-15 ülke arasında yer alıyor.

Bazı verilere göre, ülkemiz sigara konusunda, OECD ülkeleri arasında oran olarak birinci ve genel dünya sıralamasında 9. veya 10. sıradadır, günlük kişi başı tüketimde ise 17.1 sigara ile birinci konumda bulunuyor. Bu durum, Türkiye'yi hem sigara içen kişi sayısı hem de yoğunluk bakımından yüksek riskli ülkeler arasına sokmaktadır.

Gelelim, sigara meselesinin insanlara nasıl yandığı oranlara;

Erkeklerde %37,3, kadınlarda %10,7 ortalama %23,8 sigara içicisi bulunur. Türkiye'de 3,9 milyon kadın, 10,6 milyon erkek, toplam da yaklaşık 15 milyon kişi her gün sigara içmektedir. 2016 sigara içme oranları, %24 ile dünyada 10. sıradadır. Ülkemizde nüfusun yaklaşık yüzde 30'u bir ya da birden fazla tütün ürünü kullanmaktadır diyebiliriz. Bu bir alışkanlık değil, bağımlılıktır. Bardağa dolu tarafından bakarak nüfusumuzun yüzde 70'i bir tütün ürünü kullanmıyor denilebilir.

Bilimin araştırdığı bir başka konu da, Türkiye’ye sigara nasıl geldi, insanlar nasıl buna alıştı, alıştırıldı?

Türkiye'ye tütün, 17. yüzyıl başlarında İngiliz, Venedikli ve Cenovalı tüccar gemileri aracılığıyla girmiş; özellikle İstanbul gibi büyük şehirlere İngiliz, Fransız ve Hollandalı tüccarlar tarafından getirilmiş ve hızla yayılmıştır. Tarihi kayıtlara göre ise de ilk tütün üretimi Bin 600’lü yıllarda Muğla Milas'ta 1583'te başlamış, yeni 1600'ler itibarıyla Osmanlı topraklarında tütün ve sigara önemli bir ticari ürün haline gelmiştir.

3 büyük sigara şirketi verilerine göre, Türkiye'nin günlük sigara tüketimi 19.5 milyon adet pakettir. Bu miktarın 15 milyon paketi bandrollü (yasal, meşru, vergiye tabi) olarak satılmaktadır. Geri kalan 4.5 milyon paket sigara ise bandrolsüz (kaçak) olarak girmektedir.

Bu bilgiler bize sigaranın ekonomik açıdan da büyük bir Pazar olduğunu gösteriyor.

Türkiye'nin sigara ihracatı yüzde 11'lik artışla 185 milyon dolardan 206 milyon dolara çıkarken sigara ihracatında ilk sırada Irak yer aldı. 2024 yılının ocak-mayıs döneminde Irak'a 39, 6 milyon dolar olan sigara ihracatı 2025 yılında yüzde 43'lük artışla 56, 6 milyon dolara çıktı.

Şimdi gelelim ülkemizdeki sigaranın bazı gerçeklerine. Cebinde evine ekmek alacak kadar parası bulunan bazı kişiler, sigara alışkanlığı yüzünden ekmek alma yerine sigara almayı tercih ediyorlar. Bu durum, evde ekmek bekleyen sadece eşler için değil, çocuklar içinde beslenme sorunlarını yaratıyor. Aile içi şiddet ve ekonomik buhranın ise başlama noktası olarak bu tür hareketler göze çarpıyor.

Sigara içmek, sadece insanların kendisine zarar vermiyor. Çıkan dumanlar etrafında bulunan insanlar ve diğer canlıları da etkiliyor.