Yapılan pek çok işte insanların kendi istekleriyle bahşiş vermesi içinden gelen gönüllü davranış olarak kabul ediliyor. Birde, geçen günkü yazımda ifade ettiğim gibi Hanut istenmesi, yani, turist rehberlerinin gezdirdikleri kişilerin alış veriş yaptığı dükkanlarla anlaşması ve kendisine şahsi çıkar sağlamasıyla ilgili kabul edilmesi güç uygulamalar mevcut.

Bunun yanı sıra, bazı restaurant,lokantalar ve cafelerde ise hizmet bedeli ardıyla, müşterilerden ekstra alınan ücretler var. Yani, müşteri, yiyip içtiği malların fiyatına ek olarak birde isteklerinin masasına getirilmesi bedeli olarak ekstradan para ödemek zorunda kalıyor.

Tabi, bu işlemde kabul edilmesi güç bir zorlama.

Yenilmeyen, içilmeyen bir mal için hizmet bedeli altında müşterilere fatura çıkarılması, ne ticari ahlaka sığıyor ne de esnaf adabına. Benim gidip geldiğim, müşteri olarak faydalandığım pek çok işletmede çok şükür ki böyle bir uygulama yok.

Fakat, “arkadaşlarım sürekli hizmet bedeli diye bizden fazla para aldılar!” diye bilgi veriyorlar. Bazıları da kasa fişlerine hizmet bedelini ve alınan miktarı yazıp, fiş bile kesiyorlar.

Oysa ki, Ticaret Kanununa göre, örnek bir çay bahçesi ve lokantada, yenilen içilenin bedeli içinde zaten hizmet bedelleri var. Birde, müşteriler, eğer kendilerine gösterilen ilgiden memnun kalıyorlarsa, zaten kendiliğinden teşekkür için para veriyorlar. Garsonlar veya ustalar içinde TİP (teşekkür için para) kutularına ellerindeki bozuk paraları atıp, çalışanları mutlu ettiklerini düşünüyorlar. Ekstra ücret talebi, kanunlarımızda yok. Yer almıyor.

Bu uygulamalar bizde çok yaygın.

Esnafın Hanutçulardan çektiği sıkıntıları yazdığım içinde bazı okurlarım cafe ve restoranlarda karşılaştıkları bu hizmet bedelleriyle ilgili yazı yazmamı istediler. Aslında bu konuları daha öncede yazmıştım. Hiç kimse, karşısındaki müşterilerden zorla bahşiş isteyemez. Fiyat tarifelerinden fazla para isteyemez.

Taksi şoföründen tutunda birkaç tane masası olan ve yolları, yaya kaldırımları işgal eden bazı işletmelerin bile bir bardak çay fiyatına hizmet bedeli ekleyip, tahsilat yaptıkları iddiaları gerçekten kabul edilmesi mümkün olmayan olaylar.

Hemen belirtmemde fayda var. Uzun süredir şikayet konusu olan bu olaylarla ilgili olarak bende birkaç tane yazı yazmıştım. İşletme sahipleri bile aynı meslektaşlarının böyle uygulama içine girmesinden dertliler.

Bazı uygulama yapan işletmeciler ise mekan kirası, elektrik kirası, çalışanların maaşlarının yükselmesi, vergilerin artması gibi bahaneler bulup, aldıkları bu ücretlerle eksiklerin kapatıldığını ileri sürüyorlar. Oysa ki, işletme sahibi madem ki müşterilerden fazladan hizmet bedeli alıyor, bu bedelleri kendi cebine, işletme kasasına değil de çalışanlara dağıtması gerekir diye düşünüyorum.

Neyse ki, müjdeli haber Ankara’dan geldi.

Restoran ve kafelerde uzun süredir tartışma konusu olan servis ücreti, kuver ücreti ve masa ücreti uygulamaları sona eriyor. Yeni düzenleme ile işletmelerin bu adlar altında müşteriden ek ücret talep etmesi tamamen yasaklanacak.

Mevcut uygulamada işletmeler, servis veya kuver gibi ek kalemleri fiyat listesinde belirtmek şartıyla talep edebiliyordu. Yeni düzenleme yürürlüğe girdiğinde bu uygulama geçerliliğini yitirecek. Tüketici, yalnızca sipariş ettiği ürünlerin bedelini ödeyecek.

Kurallara uymayan işletmeler için ağır yaptırımlar öngörülüyor.

Bu yaptırımlara örnek vermek gerekirse, düzenlemeye aykırı davranan restoran ve kafelere 1 milyon 439 bin liraya kadar idari para cezası kesilebilecek.

Yani, sizin anlayacağız, bir bardak çay fiyatını 25 TL olarak belirledikten sonra, masaya oturup 4 bardak çay için müşterilerden 100 TL para alması gerekirken, hizmet bedeli ekleyip 120 TL para talebinde bulunan işletmecilere, çay fiyatının milyonlarca lira fazlası oranlı ceza kesilecek.

Bence, hemen şimdi başlatılmalı bu uygulama. Geçen zaman müşterilerin, vatandaşların aleyhine işliyor. Kurnaz işletme sahiplerinin ceplerine doluyor bu paralar.

Tabi, işletmelerde çalışanların da eskiden alışkın oldukları bahşiş uygulamasıyla ilgili durumla ilgili de merak ettikleri var.

Ticaret Batanlığı yetkililerinin yaptıkları çalışmalara göre, işletmelerdeki bahşiş uygulaması gönüllü olarak devam edecek. Zorlama yok.

Düzenleme kapsamında bahşiş uygulaması ise yasaklanmıyor. Bahşişin, gönüllülük esasına dayalı olduğu için mevcut haliyle devam edeceği belirtildi.

Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelik çalışmasında sona gelindi. Düzenlemenin önümüzdeki günlerde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Şöyle bir düşünün, içtiğimiz çay kahvenin yanında birde işletmenin hiç hakkı olmadığı bedelleri sizlerden tahsil etmediği, güzel günleri.

Özellikle, yazlık işletmelerde, kışlık tatil merkezlerindeki bu uygulamanın sona erdirilmesine yönelik adımların atılması son derece sevindirici. Çünkü, bazı işletme sahipleri fırsatçılık yapıyorlar. Yazlık mekanlarda oturacak yer bulamayan insanlarımız var. Kış tatili mekanlarında da aynı durum söz konusu. Kalabalık olduğu zamanlarda işletme sahipleri de fırsattan istifade edip, masa ücreti, hizmet bedeli benzeri ücretleri haksız yere aldıklarını düşünüyorum.

Hatta, pek çok turistik bölgelerde çay kahve fiyatlarının işletmecilerin insafına bırakılmadan bizzat bölgenin mahalli idarecileri tarafından belirlenmesini bir kez daha öneriyorum.

Ekonomide, düzelme ve enflasyonda düşüş bekliyoruz. Bir örnek vermek gerekirse, maliyeti bir iki lirayı geçmeyen bir bardak çayın 25 TL ve üzerinde satılması Türk ekonomisinin gerçekten kanayan yaralarından bir tanesi olarak göze çarpıyor.