Global ekonomi ve ülkelerin ekonomik düzenlerinin petrol nedeniyle birbirleriyle bağlantılı olması, İran’a yönelik saldırıların başlamasıyla birlikte füze gibi yalpalamaya ve çarpacak yer aramaya başladı.

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırmasından bu yana küresel petrol fiyatları yükselmeye devam ediyor. Savaş başlamadan önce 50-60 dolar seviyesinde olduğu gözlenilen petrol fiyatları da hızla yükselmeye başladı. Geçen haftayı 92 dolarla kapatan Brent petrolün varili, bu haftaya sert bir yükselişle 109 dolardan başladı. Ancak G7 ülkeleri maliye bakanlarının acil toplantı yapacağı haberleri üzerine bir parça geriledi.

Petrol fiyatlarındaki bu % 20'ye yakın sıçrama, haftanın ilk işlem gününde Asya borsalarında sert düşüşlere yol açtı. Japonya'daki Nikkei 225 endeksi %5, Avustralya'daki ASX 200 endeksi ise %3,5 civarında değer kaybetti. Güney Kore'deki Kospi endeksi ise %8 düşünce işlemlere ara verildi.

Geçen hafta 14.000 seviyesine yakın olan BİST 100 endeksi 9 Mart haftasına %1,49 düşüşle 12.602 puandan başladı. Maliye Bakanı Mehmet Şimşek sosyal medya hesabında yaptığı açıklamada gerekli tedbirleri aldıklarını söyledi.

Savaşın başladığı gün itibariyle pek çok ekonomi analisti petrolün bu hafta 100 doları görebileceğini düşünüyordu. Fakat tahminleri, çoğunun beklediğinden daha hızlı bir şekilde, haftanın ilk 15 dakikasında gerçekleşti. Katar Enerji Bakanı Saad el Kabi, 6 Mart'ta, Basra Körfezi bölgesindeki tüm petrol ve doğalgaz ihracatçılarının birkaç gün içinde üretimi durdurmasını beklediğini söyledi. Ardından petrol fiyatlarında bir sıçrama daha yaşandı.

Financial Times'a konuşan Kaabi, küresel enerji arzı ve nakliye rotalarında kilit rol oynayan Ortadoğu'da yaşanan savaşın dünya ekonomilerini çökertebileceğini söyledi. Brent petrolün fiyatı 5 Mart'taki kapanış fiyatına göre % 9'dan fazla artarak varil başına 93 doların üzerine çıktı ve 2023 sonbaharından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Kaabi, İran'daki çatışmanın önümüzdeki haftalarda devam etmesi halinde petrolün varil fiyatının 150 dolara ulaşabileceğine dikkat çekiyor.

ABD ise piyasa üzerindeki baskıyı azaltmak amacıyla Rus petrolüne uyguladığı yaptırımları geçici olarak hafifletiyor. ABD Hazine Bakanlığı 6 Mart'ta Hindistan'ın Rus petrolü satın almasını kolaylaştırıcı bir adım attı.

Dünyanın en büyük gaz ihracatçılarından biri olan QatarEnergy'nin tesislerine yönelik saldırılar sonrasında üretimi durdurması ve tankerlerin güvenlik endişeleri nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndan geçmeyi bırakmasının ardından doğalgaz fiyatları da 2 Mart'tan itibaren sert çıkışlar gösterdi.

Güney Kore'nin Kospi endeksi yakın tarihindeki en kötü günlerden birini yaşadı ve 20 dakika içinde %12 düştü. Japonya'daki Nikkei 225 ise %3,6 geriledi. Hong Kong ve Çin'de de borsalar düştü. Avrupa Merkez Bankası Baş Ekonomisti Philip Lane, 3 Mart Salı günü Financial Times gazetesinde yayımlanan röportajında Orta Doğu'daki uzun süreli bir savaşın Euro Bölgesi'nde enflasyonu önemli ölçüde artırabileceğini ve ekonomik büyümeyi azaltabileceğini söyledi.

Londra Borsası'nın verilerine göre, Ortadoğu'dan Çin'e petrol taşımak için bir süper tanker kiralamanın maliyeti, 400 bin doların üzerine çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Maliyet geçen hafta bugünkünün yaklaşık yarısıydı. Rekor fiyatlar, iki milyon varile kadar ham petrol taşıyabilen en büyük petrol tankerleri için geçerli. Ayrıca İran'ın "Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm tankerleri ateşe veririz" tehdidi sonrası, dünya petrol ve doğalgazının % 20'sinin geçtiği boğazda trafik durma noktasına geldiği için küresel arzda ciddi bir azalma meydana geldi.

1 Mart'ta Suudi Arabistan ve Rusya'nın da dahil olduğu petrol üreten ülkeler grubu OPEC+, fiyat artışlarını hafifletmek için günlük üretimlerini 206 bin varil artırma konusunda anlaştı. Ancak bazı uzmanlar bunun etkisinin sınırlı olacağını düşünüyor.

Türkiye'de durum ne?

Geçen hafta 14.000 seviyesine yakın olan BİST 100 endeksi de 9 Mart haftasına başlarken düşüşünü sürdürdü. BIST 100 endeksi Pazartesi günkü açılışta, önceki kapanışa göre 190,09 puan ve yüzde 1,49 azalışla 12.602,72 puana indi.

Bankacılık endeksi yüzde 3,24, holding endeksi yüzde 2,45 değer kaybetti.

9 Mart Pazartesi günü sosyal medya hesaplarında açıklama ve paylaşımlar yapan Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, "Küresel belirsizliklerin yüksek seyrettiği ve enerji fiyatlarında sert dalgalanmaların yaşandığı bir dönemden geçiyoruz" dedi.

Geçmiş tecrübelerin bu tür şokların kalıcı olmadığını gösterdiğini söyleyen Şimşek, "Vadeli petrol piyasalarındaki fiyatlamalar da mevcut hareketin geçici olabileceğine işaret ediyor" ifadelerini kullandı. Havacılık ve bankacılık şirketlerinde büyük düşüşler gerçekleşirken borsada açığa satış işlemleri de askıya alındı. Öte yandan savunma sanayisi şirketi Aselsan'ın hisseleri değer kazandı.

Reuters Habar Ajansı daha önce Türk hükümet yetkililerine dayandırdığı bir haberde, petrol fiyatlarındaki artışı kısıtlayacak düzenlemelere gidilme seçeneğinin değerlendirildiğini yazmıştı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türk lirasının değer kaybetmesini önlemek için yalnızca 2 Mart'ta 5 milyar doların üzerinde döviz sattı. Petrol ve doğalgazda ithalatçı durumunda olan Türkiye için bunların fiyatındaki yükseliş, cari açığı artıracak olumsuz bir gelişme.

İran'la ticaret ve turizm ilişkileri de Türkiye ekonomisi için önemli ve çatışma ortamının bunları olumsuz etkilemesi bekleniyor. Bu nedenlerden ötürü JPMorgan Türkiye'ye dair ekonomik beklentilerini değiştirdi.

Banka 12 Mart'taki Merkez Bankası toplantısında faiz indirimi bekliyordu fakat artık bunun olmayacağı görüşünde. Yıl sonu politika faizi beklentisi %30'dan %31'e, enflasyon beklentisini ise %24'ten %25'e çıkardı.

İran'ın yeni dini lideri savaş başladığı gün öldürülen Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney oldu. Savaş sürüyor. Kısa zamanda barış umudu ise her geçen gün daha da azalıyor.