Evliya Çelebi’nin Seyahatname isimli eserini hazırlarken gelip gördüğü, yaşadığı ve etrafını gezdiği Bursa için yazdığı cümle şöyle; “Velhasıl Bursa sudan ibarettir.”

Evet, Bursa bundan yaklaşık 50 yıl öncesine kadar etrafı yeşil, cadde ve sokakları yemyeşil, tarım alanları ürün fışkıran, her deresinde balık tutulan bir kent idi. Peki, geçen bu 50 yıl içinde ne oldu da Bursa’nın şarıl şarıl akan dereleri kurudu? Balık tutulan suları kirlendi. Nilüfer Çayı, kent merkezinden geçerken neden sanki kanalizasyon açık hava deresi gibi gözükmeye başladı.?

Yaşayıp gördüğümüz kadarıyla tarım, sanayi, turizm ve tarihi, kültürel zenginliklere sahip olan Bursa 1970’yi yıllardan sonra öncelik verdiği sanayileşme ile, özellikle kentin ekonominin ana damarı sayılan otomobil fabrikaları nedeniyle tarım alanları dahil pek çok yeşil alanı beton yığını haline geldi.

Her ilçe, belde, köylerde bile sanayileşme gözlenen Bursa’nın tarımsal üretim verileri her geçen gün azalırken, sanayileşmenin de yeni yerler araması ve yeni sanayi bölgeleri oluşturulması, buralarda kullanılan suyun da yer altından çekilmesi kentin içme ve kullanma suyu sıkıntısı çekmesine yol açıyor. Bugünlerde, şehrin evsel su ihtiyacı, kuyu suları ve pompalarla ana şebekeye deşarj edilen suyla karşılanıyor. Bu nedenle, evdeki çeşmelerimizden bazen çamurlu sular, bazen de gri renkli bol klorlu sular akıyor.

Velhasıl Bursa sudan ibaret ama, gelin görün ki, bu suların yerinde şimdi yeller esiyor diye eleştiriler mümkün. Mevcut yapılanmaya göre, Bursa’nın suyu Doğancı ve Nilüfer Barajlarından karşılanıyor. Teknik bilgiler şöyle;

Doğancı Barajı; Toprak ve kaya gövde dolgu tipi olan barajın gövde hacmi 2 milyon 520 bin m³, akarsu yatağından yüksekliği 65,00 metre, maximum su kotunda göl hacmi 43,30 hm³, normal su kotunda gölalanı 1,55 km²'dir. Yılda 125 hm³ içme suyu sağlamaktadır.

Nilüfer Barajı, Bursa Nilüfer Çayı üzerinde 1995 yılında temeli atılmıştır. Faaliyete ise 2007 yılının Ağustos ayında geçmiştir. Yıllık 60 milyon metreküp su kapasitelidir.

BUSKİ kayıtlarına göre, bu iki barajın toplam su kapasitesi 209 milyon metreküp, Bursa’da yıllık kullanılan su miktarı ise ortalama 83 milyon metreküp.

Kentin kullandığı su miktarından iki buçuk kat daha fazla su depolama sahası mevcut iken Bursa neden Sonbahar’da susuzluk krizi ile karşı karşıya kalıyor? Cevabını merak ettiğimiz sorumuz bu.

Yine yetkililerin verdikleri bilgilere göre, Bursa’nın barajlarındaki doluluk oranları ve su kullanma miktarları bu olaylara etki ediyor. Tabi, tarımsal sulama içinde bu barajlardan su salınımı yapıldığı hesaplandığında zaten durum gözler önünde, açık saçık belli oluyor.

Önlem olarak, kullanma suyu ihtiyacı için ihale ve yapım süreci devam eden Orhaneli ve Mustafakemalpaşa ilçe sınırları içindeki Çınarcık ile Kestel ilçesinde yükseltilme çalışması projelendirilen Gölbaşı barajlarıyla içme suyuyla ilgili uzun süreli çözüm üretilmesi planlanıyor.

Gayet güzel ve Bursa adına sevindiğimiz, senelerdir de beklediğimiz bir çalışma.

Ama, planlama istenildiği gibi olmadı. Bu barajlar yerine Demirtaş Barajı’nın gövde yükseltilmesi ve yenilenmesi ihalesi yapıldı. Burada da siyasi tercihlerin ev ve konut kullanımına katkı yerine önceliğin sanayi su kullanımına verilmesi eleştiriliyor. Çünkü, bölge halkının söylemlerine göre Demirtaş Barajı’ndan Demirtaş Organize Sanayi Bölgesine su kanal hattı çekilmiş. Tarım kullanma amaçlı barajın sanayi kullanımına sunulması nedeniyle eleştirileri yükselten çevredeki köylüler ve çiftçiler içinde Demirtaş Barajı’nın kapasitesinin artırılmasını kararlaştırılmış.

Doğancı ve Nilüfer barajları Nilüfer Çayı, Çınarcık Barajı Orhaneli Çayı, Gölbaşı Barajı ise Nilüfer Çayı'nın yan kolu olan Aksu Deresi üzerinde bulunuyor. Bursa’da çeşitli köy ve ilçelerde ise 24 ayrı daha tarımsal sulama barajı bulunuyor.

Şöyle bir geriye dönüp eski defterleri karıştırdığımızda ise, Bursa’nın bugün yaşanılan yarında yaşanmayacağı garanti altında olmayan su sorunu için başlatılan çalışmalar aslında 10 yıl öncesinde başlamış çalışmalardır. Bursa'mızı gelecekte besleyecek bir Çınarcık Barajımız var, Orhaneli sınırları içinde mevcut olan. Bu Çınarcık Barajı'ndan yaklaşık 145 milyon metreküp su kapasiteli. Hasanağa bölgesinde su ishale hattı döşeme çalışması sürüyor. Birde halk arasında konuşulan söylemler var. Karacabey ilçe sınırları içinde yapımı devam eden TEKNOSAB Sanayi Bölgesi, Çınarcık Barajı suyunun sanayi bölgesi kullanımı için tahsis edilmesini talep etmiş.

Kuraklıkla ilgili sorunu çözecek, 2060 yılına kadar su sorunu yaşatmayacak Çınarcık Barajı projesi 2-3 yıl sonra tamamlanması bekleniyor. Bir başka hesaplama ve projeye göre de Kestel Gölbaşı Barajı'nın da kentin içme suyu sorununun çözümünde katkısı olacak önemli bir baraj.

Bu barajın yükseltilip daha fazla su tutmasıyla ilgili çalışmayı planlama safhasında. 64 milyon metreküp de oradan su temin edip Bursa halkımıza, özellikle Kestel, Yıldırım ve Gürsu bölgesine suyu verdiğimizi, 145 milyon metreküp Çınarcık'dan, 64 milyon metreküp de Gölbaşı'ndan aldığımızı düşündüğümüzde, sorun çözümlenmiş gibi izleniyor.

Bursa halkı olarak bizler ise her Sonbahar geldiğinde, “Yağdır Mevlam Su” şarkını hatırlayıp, söylemeye başlıyoruz.

Çünkü, Bursa’nın her ne kadar su haritası olsa, barajları, gölleri olsa bile kullanıma sunulan su miktarı ile şebeke suyu miktarları ve sanayi su kullanım kapasiteleri tam olarak bilinmiyor. Kimisi, yer altına pompa atmış, kuyu kazmış, hem üretimdeki temiz suyu kullanıyor, hem de atık suları buraları deşarj ediyor iddiaları denetlenip bitmediği sürece de Bursa’nın su tartışması bitmez bana göre.

Bursa’nın su ve alt yapı hizmetlerini sürdüren BUSKİ’nin internet sayfasında konuyla ilgili yazılanlar şöyle;

Çeşmeden akan suyun içilebildiği ender şehirler arasında yer alan Bursa, bu özelliğini büyük oranda, BUSKİ’nin kaliteli içme suyu teminine yönelik çalışmalarına borçludur.

Yatırımlarıyla, Bursalılara içilebilir, kaliteli ve ekonomik su teminiyle ilgili stratejiler geliştiren BUSKİ; kanalizasyon hatları, yağmur suyu kanalları ve dere ıslahı çalışmalarının yanı sıra, atıksu arıtma tesislerinde gerçekleştirdiği arıtma işlemleriyle, evsel ve endüstriyel atıkların zararlı etkilerinin de önüne geçmektedir.

BUSKİ; içme suyu, kanalizasyon-yağmursuları ve çevre arıtma sistemleri başlıkları altında toplanılan altyapı çalışmalarını, ‘yaşanabilir bir Bursa’ hedefi doğrultusunda sürdürüyor.

Yoğun nüfus artışına sahne olan Bursa’da orta ve uzun vadede suyun sürdürülebilir kullanımına yönelik stratejiler geliştiren BUSKİ, 2022 ve 2040 yıllarını kapsayan ‘içme suyu projeksiyonları’ hazırlıyor.

Gölbaşı Barajı’nın yükseltilmesiyle, 2022 yılına kadar olan sürede Doğancı, Nilüfer ve Gölbaşı barajlarından 225, Uludağ kaynaklarından 15 ve yer altı suyundan da 20 milyon metreküp olmak üzere toplam 260 milyon metreküp su sağlanması hedefleniyor.

Yine, 2022 yılından itibaren Çınarcık Barajı’nın devreye girmesiyle, 2040 yılına kadar Bursa’ya, 385 milyon metreküp su temini planlanıyor.

Yılda ortalama 83 milyon metreküplük suyun kullanıldığı Bursa’da, kaliteli ve kesintisiz içme suyu sağlanması hedefleniyor.

Sene, 2024 bitiyor. BUSKİ’nin sayfasında ise 2022 planlamasından söz ediliyor.

Geçmiş tarihli dikkat çeken bir çalışma.