banner298

banner193

banner246

banner254

17.10.2017, 00:00

Samsun’dan Türkiye’ye

Geçen günlerde Bursa’da görev yapan gazeteciler olarak Bursa Samsun Dernekleri Federasyonu (SAMDEF) ve Samsun Büyükşehir Belediyesi’nin davetlisi olarak Samsun’u gezme ve tanıma imkanı bulduk. Tarih kokan bir şehir Samsun… Modern Türkiye’nin temellerinin atıldığı bir şehir… Yemyeşil doğası, tarihi mekanları, modern şehircilik anlayışıyla bütünleşmiş. İtiraf etmek gerekirse beklentilerimin çok ötesinde bir şehirle karşılaştım. İnsanoğlu fıtrat gereği tanımadığı bir yere gidince ilk başta yabancılık çeker, mesafeli olur. O yeri hemen kabullenmez. Çok ilginçtir Samsunda böyle bir hisse kapılmadım. Sanki daha önce defalarca gelmişim gibi yakın ve samimi geldi.

Her şeyden önce Samsun bir tarım şehri. Bunu kente ilk girişinizde anlarsınız. Gezdiğinizde ise ne kadar verimli toparlakların olduğunu daha net görürsünüz. Aynı zamanda tütün şehridir Samsun. Ekilen, toplanan tütünleri kırsal kesimlerde fazlaca görebilirsiniz. Lakin verimli topraklara sahip olasına rağmen tarımdan yeterince randıman alınmıyor. Sanayi bu noktada tarımın önüne geçmiş. 2000’li yıllara kadar yıllara ekonomisi tütün üzerine olana bu şehir maalesef günümüzde değişen konjonktüre bağlı olarak tütün ekimi ve ticareti azalmış.

Bizi öğle yemeğinde Samsun Golf Kulübü’nde ağırlayan Büyükşehir Belediye Başkanı Yusuf Ziya Yılmaz bu konuyla ilgili konuştu. Başkan Yılmaz “Samsun normal coğrafya kitaplarından okurduk işte Türkiye’de en büyük 10 şehir arasındaydı. Ama Samsun bu klasmanın altına düştü. Peki, neden Samsun bu klasmanın altına düştü. Samsun bir tütün şehri. Dünyadaki tütün piyasalarında adının bilindiği bir tütünü var. Ama Samsun Tütünü 1800 yıllarında Osmanlı Devleti’ne kapitülasyonların getirdiği ağır borçlar yüzünden Fransızların eline geçti. Aslında Türkiye’deki bütün üretim alanları gereçleri onlara geçti. Samsun’da büyük bir Fransız Reji Tütün Fabrikası vardı. 1923’ten sonra atılan yeni adımlarla bu firma tasfiye edildi. Ancak Samsunda tütün üretimi 1990’lara kadar azalarak sürdü” dedi.

Biliyorsunuz Reji Şirketi, Viyana’dan, Berlin’den ve Osmanlı’dan üç bankacılık grubu arasında İstanbul’da yapılan görüşmeler sonucunda 27 Mayıs 1883 tarihli sözleşmeyle yabancı sermaye ile kurulan tütün ticareti tekel ayrıcalıkları olan bir özel kâr ortaklığı şirketidir.

1875 Yılında Kırım Savaşı’yla başlayan iç ve dış borçlanma sürecinin sonucunda Osmanlı Hükümeti borçlarını zamanında ödeyemeyince alacaklı devletler bu durumu kabul etmeyerek Osmanlı’nın önüne bir ödeme planını koydu ve Osmanlı’da mecbur kalıp kabul etti. Osmanlı maliye sistemine de güvenmeyen alacaklılar ülkede toplanan vergileri kendi kurdukları bir teşkilat Düyun-u Umumiye vasıtasıyla toplamak istemişler. Artık vergileri Osmanlı memurları değil alacaklı ülkelerin kurduğu şirketin Reji memurları topluyordu.

Bunun neticesinde Osmanlı Devleti'nin en önemli gelir kaynağı tütün ve tuzdan toplanan vergiler alacaklı ülkelerin kurduğu Reji şirketine 30 yıl süreyle bırakıldı. Reji İdaresi kendi memur ve silahlı kolcuları vasıtasıyla vergi toplamaya başlamış, toplanan bu vergiler de Osmanlı’nın borcundan düşülmeye başlandı.

Osmanlı üreticisi ürettiği tüm tütün, tuz ve alkolü Reji’nin belirlediği fiyattan Reji İdaresi’ne vermek zorunda kalmış. Köylü Reji’den izinsiz, kendi içeceği tütünü dahi saklayamaz olmuş, tütünü önce Reji’ye 3 kuruşa verip sonra 10 kuruşa geri almak durumunda kalmış. Kurucu yabancı sermaye kaynakları Avusturya, Almanya, İngiltere ve Fransa kökenli olup, her biri Rothschild Ailesi'nin sahip ya da ortak olduğu gruplardır. İlk Reji Şirketi sözleşmesinin süresi 30 yıldır. Sözleşmeye göre şirketle ilgili olarak ortaya çıkacak adli ve ticari sorunların çözümünde Osmanlı Mahkemeleri yetkili kılındı.

Tütün üreticilerinin Reji'den ruhsat alması ve ürünlerini yalnızca Reji'ye satması şart koşulmuş. Başka alıcı bulamayan üretici, tütünü değerinden çok ucuza satmak zorunda kaldı. 1911 yılında Reji Şirketi’nin kaldırılması ve 7 yıl süre ile bir “Devlet İnhisarı’nın kurulması kararlaştırıldı ve 1912 yılında bir “Tütün Tekeli” kanun tasarısı hazırlandı. Ancak Trablusgarp Savaşı ve Balkan Savaşları'nın başlaması ve bunun yarattığı mali zorluklar nedeni ile Reji İdaresi’nin Osmanlı Devleti’ne 1 milyon 500 bin Osmanlı lirası borç vermesi koşulu ile şirket ayrıcalıkları 1914'ten başlayarak 15 yıl daha uzattı.

26 Şubat 1925'te Tütün Rejisi lağvedilip, 1 Mart 1925'te Tütün Rejisi Fransızlardan devletçe satın alınmış ve tüm hak ve yükümlülükleri devlete devredilmiştir. 26.11.1925 tarih ve 558 sayılı Tütün İdare-i Murakatesi ve Sigara Kağıdı İnhisarı Hakkında Kanun yürürlüğe girmiştir.

Meselenin özü şu: Neredeyse bütün geliri tütün ticareti olan bir şehrin kaderi geçmişte çok uluslu bir şirkete bırakılmak zorunda kalındı. Kendi ticari kazancının dışında emperyalist bir politika sergileyen bu şirketler bir ülkenin damarlarına sızmıştı. Sonuç olarak bir vücudu hastalandırıp ölme noktasına getiren virüs gibi Osmanlı toplumu üzerinde de aynı görevi görmüştü. Lafın kısası, Samsun’un dezavantajlarından çok, avantajı var. Bir tarım şehridir Samsun, var olan potansiyelini ortaya çıkarmak lazım. Bunu aslında Samsun üzerinden bütün Türkiye’de uygulamak lazım. Her ilin kendi içinde var olan potansiyelini çıkarmak yapılması gereken en büyük iş… Tüm ülkeyi belli şehirlere endekslemek yerine enerjiyi tüm ülkeye yaymak lazım. En önemlisi ister yerli ister yabancı olsun, hiçbir şirketin kazancı insanımızın emeğinin ve alın terinin önüne geçmemeli. Samsun üzerinden Türkiye’yi değerlendirince gerek insan bakımından gerekse coğrafi olarak gömülü bir hazine görüyoruz. Bu hazine çıkartılırsa muasır medeniyetler seviyesine ulaşmamız için herhangi bir engel kalmaz.

Yorumlar (0)
banner276
banner299
-8
açık
banner282
Namaz Vakti 20 Ocak 2022
İmsak 06:47
Güneş 08:15
Öğle 13:20
İkindi 15:52
Akşam 18:14
Yatsı 19:37
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 22 51
2. Konyaspor 21 42
3. Fenerbahçe 22 36
4. Beşiktaş 22 35
5. Hatayspor 21 35
6. Başakşehir 21 34
7. Adana Demirspor 22 34
8. Alanyaspor 21 32
9. Kayserispor 22 31
10. Gaziantep FK 21 31
11. Sivasspor 22 30
12. Karagümrük 22 30
13. Galatasaray 21 27
14. Giresunspor 22 26
15. Göztepe 22 24
16. Antalyaspor 21 23
17. Kasımpaşa 21 21
18. Altay 22 18
19. Rizespor 21 18
20. Ö.K Yeni Malatya 21 15
Takımlar O P
1. Ümraniye 20 42
2. Ankaragücü 20 42
3. Erzurumspor 20 38
4. Eyüpspor 20 36
5. Bandırmaspor 20 33
6. İstanbulspor 20 33
7. Adanaspor 20 32
8. Samsunspor 19 30
9. Tuzlaspor 20 27
10. Gençlerbirliği 20 26
11. Manisa Futbol Kulübü 20 25
12. Boluspor 19 24
13. Kocaelispor 20 24
14. Keçiörengücü 20 23
15. Menemen Belediyespor 20 23
16. Altınordu 20 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 20 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 22 56
2. Liverpool 21 45
3. Chelsea 23 44
4. West Ham United 22 37
5. Tottenham 19 36
6. Arsenal 20 35
7. M. United 21 35
8. Wolverhampton Wanderers 20 31
9. Brighton 21 29
10. Leicester City 19 25
11. Crystal Palace 21 24
12. Southampton 21 24
13. Aston Villa 20 23
14. Brentford 22 23
15. Leeds United 20 22
16. Everton 19 19
17. Watford 19 14
18. Norwich City 21 13
19. Newcastle 20 12
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 21 45
3. Real Betis 21 37
4. Atletico Madrid 20 33
5. Real Sociedad 20 33
6. Barcelona 20 32
7. Rayo Vallecano 20 31
8. Villarreal 21 29
9. Valencia 21 29
10. Athletic Bilbao 21 28
11. Espanyol 21 27
12. Celta Vigo 21 26
13. Osasuna 21 25
14. Granada 20 24
15. Elche 21 22
16. Mallorca 20 20
17. Getafe 20 18
18. Deportivo Alaves 21 17
19. Cadiz 21 15
20. Levante 20 11
version="1.0" standalone="yes"?> <